Musician of the Moon

مطرب مهتاب رو

مطرب مهتاب رو آنچ شنیدی بگو

Beautiful Musician of the Moon

Tell us, everything you have heard!

ما همگان محرمیم آنچ بدیدی بگو

We have all been in your circle of trust

Tell us, then, everything you have seen!

ای شه و سلطان ما ای طربستان ما

Our King , our Governor,  by your hand

You bring green freshness to the land

در حرم جان ما بر چه رسیدی بگو

Within the holy sacrament of our life

Tell us about what have you encountered!

نرگس خمار او ای که خدا یار او

Shy, coy like a  fresh  daffodil

May God always assist you!

دوش ز گلزار او هر چه بچیدی بگو

Yesterday I saw you in His flowergarden

Tell us, which flowers did you cut?

ای شده از دست من چون دل سرمست من

I am growing more restless now

my heart brimming in drunken love

ای همه را دیده تو آنچ گزیدی بگو

You can observe everyone all the time

Tell us, then, which have you chosen?!

عید بیاید رود عید تو ماند ابد

The Holidays come and pass along

Your Holy Day remains everlasting

کز فلک بیمدد چون برهیدی بگو

From the fate of the Heavens, unaided

Tell us, when were you able to flee!

در شکرستان جان غرقه شدم ای شکر

In the sweetland of the Soul

I am drowned, my Sweetheart

زین شکرستان اگر هیچ چشیدی بگو

From inside this sweetland

Tell us, what did you taste?  

میکشدم می به چپ میکشدم دل به راست

Wine pulls me leftward

and my heart pulls rightward 

رو که کشاکش خوش است تو چه کشیدی بگو

Don’t stop, I'm fine with such a sweet tug of war 

Tell us, what have been pulling for?

می به قدح ریختی فتنه برانگیختی

As you poured the wine into the cup,

I knew you would stir controversy!

کوی خرابات را تو چه کلیدی بگو

In the streets behind the wine tavern

Tell us, where did you hide the keys?

شور خرابات ما نور مناجات ما

Our tavern's vital passion

 Our prayers shining light

پرده حاجات ما هم تو دریدی بگو

Our requests for help are veiled -

Tell us, how have you rend them asunder?

ماه به ابر اندرون تیره شدهست و زبون

The Moon entered the cloud 

becoming dark and defeated

ای مه کز ابرها پاک و بعیدی بگو

Tell us, you who are the Moon
distant and clear of all clouds!

ظل تو پاینده باد ماه تو تابنده باد

May your lifegiving rays be everlasting

May your Moon be always shining

چرخ تو را بنده باد از چه رمیدی بگو

The whirling heaven is your servant 

Tell us, from what are you repelled?

عشق مرا گفت دی عاشق من چون شدی

Love asked of me last night

How did you fall in love with Me?

گفتم بر چون متن ز آنچ تنیدی بگو

I said: at such immense heights  

Tell us, what have you woven ?

مرد مجاهد بدم عاقل و زاهد بدم

  I used to be a warrior

I was wise and pious

عافیتا همچو مرغ از چه پریدی بگو

Be safe! Like a bird avoiding traps

Tell us, what were you flying away from?

This time I am completely enraptured in love

Rumi ode 1373

این بار من یک بارگی در عاشقی پیچیدهام

این بار من یک بارگی از عافیت ببریدهام

دل را ز خود برکندهام با چیز دیگر زندهام

عقل و دل و اندیشه را از بیخ و بن سوزیدهام

ای مردمان ای مردمان از من نیاید مردمی

دیوانه هم نندیشد آن کاندر دل اندیشیدهام

دیوانه کوکب ریخته از شور من بگریخته

من با اجل آمیخته در نیستی پریدهام

امروز عقل من ز من یک بارگی بیزار شد

خواهد که ترساند مرا پنداشت من نادیدهام

من خود کجا ترسم از او شکلی بکردم بهر او

من گیج کی باشم ولی قاصد چنین گیجیدهام

از کاسهٔ استارگان وز خون گردون فارغم

بهر گدارویان بسی من کاسهها لیسیدهام

من از برای مصلحت در حبس دنیا ماندهام

حبس از کجا من از کجا مال که را دزدیدهام

در حبس تن غرقم به خون وز اشک چشم هر حرون

دامان خون آلود را در خاک می مالیدهام

مانند طفلی در شکم من پرورش دارم ز خون

یک بار زاید آدمی من بارها زاییدهام

چندانک خواهی درنگر در من که نشناسی مرا

زیرا از آن کم دیدهای من صدصفت گردیدهام

در دیده من اندرآ وز چشم من بنگر مرا

زیرا برون از دیدهها منزلگهی بگزیدهام

تو مست مست سرخوشی من مست بیسر سرخوشم

تو عاشق خندان لبی من بیدهان خندیدهام

من طرفه مرغم کز چمن با اشتهای خویشتن

بیدام و بیگیرندهای اندر قفس خیزیدهام

زیرا قفس با دوستان خوشتر ز باغ و بوستان

بهر رضای یوسفان در چاه آرامیدهام

در زخم او زاری مکن دعوی بیماری مکن

صد جان شیرین دادهام تا این بلا بخریدهام

چون کرم پیله در بلا در اطلس و خز می روی

بشنو ز کرم پیله هم کاندر قبا پوسیدهام

پوسیدهای در گور تن رو پیش اسرافیل من

کز بهر من در صور دم کز گور تن ریزیدهام

نی نی چو باز ممتحن بردوز چشم از خویشتن

مانند طاووسی نکو من دیبهها پوشیدهام

پیش طبیبش سر بنه یعنی مرا تریاق ده

زیرا در این دام نزه من زهرها نوشیدهام

تو پیش حلوایی جان شیرین و شیرین جان شوی

زیرا من از حلوای جان چون نیشکر بالیدهام

عین تو را حلوا کند به زانک صد حلوا دهد

من لذت حلوای جان جز از لبش نشنیدهام

خاموش کن کاندر سخن حلوا بیفتد از دهن

بی گفت مردم بو برد زان سان که من بوییدهام

هر غورهای نالان شده کای شمس تبریزی بیا

کز خامی و بیلذتی در خویشتن چغزیدهام

If only you would look at me you would heal me

Hatef Esfahani ode 

چه شود به چهرهٔ زرد من نظری برای خدا کنی

که اگر کنی همه درد من به یکی نظاره دوا کنی

تو شهی و کشور جان تو را تو مهی و جان جهان تو را

ز ره کرم چه زیان تو را که نظر به حال گدا کنی

ز تو گر تفقدو گر ستم، بود آن عنایت و این کرم

همه از تو خوش بود ای صنم، چه جفا کنی چه وفا کنی

همه جا کشی می لاله گون ز ایاغ مدعیان دون

شکنی پیالهٔ ما که خون به دل شکستهٔ ما کنی

تو کمان کشیده و در کمین، که زنی به تیرم و من غمین

همهٔ غمم بود از همین، که خدا نکرده خطا کنی

تو که هاتف از برش این زمان، روی از ملامت بیکران

قدمی نرفته ز کوی وی، نظر از چه سوی قفا کنی

Everywhere I look I see only you

Poem 162 from Baba Taher

به صحرا بنگرم صحرا ته وینم

I look at the desert , and I see only You

به دریا بنگرم دریا ته وینم

I look at the sea, and I see only You

بهر جا بنگرم کوه و در و دشت

Everywhere I look : the mountain , the field 

نشان روی زیبای ته وینم

I see signs of your beautiful Face

The Cry of the Flute

Such is the depth of the Masnavi, the Spiritual Couplets of Rumi that every year I attempt to translate the first 18 verses again.

Here is my attempt this year

Do you hear how woefully this flute complains?

For its telling us tales of separation.

Shall I tell you about the pain of longing ? 

Give me a heart tormented by separation.

Whoever finds themselves left far from their source

Will seek again the days of sweet union.

I joined and sang with many communities

I partnered truly with the joyous and sad

Each befriended me for what they held dear

But they did not seek to learn my inner secrets.

My secret is not too far from my cry

But they don’t have that Light, the ear, the eye

They’re not hidden from each other: body and being

They haven’t quite mastered that inner seeing

This breath in the flute- it’s not wind, its fire!

Those who don’t have this fire should go expire!

The fire of love that was flung into the flute

The boiling of love fell in the wine vat

The flute is the friend of those cut from a friend

Those veils it had would cut our veils asunder

No poison no antidote as good as the flute

no closer friend or enthusiast as the flute

The flute tells us tales of a path marked in blood

Recounts to us the stories of looney love

The confidant of mind is the state of No-mind

The tongue’s best customer is still the ear!

In our sorrow, we feel time go fleeting by

Each day accompanied with burning longing

If the days race by, tell them, begone, no worry!

Stay with us, You to whom none compare in purity

You can quench most thirsts - except that of the fish

For those with no food yet, the day will drag on

The raw won’t appreciate the state of the cooked

Then it’s far better to stop speaking – farewell!